مقدمه

در دوران کودکی، رشد شناختی و روانی به تدریج توانایی تمایز بین خیالات و واقعیت را در کودکان شکل می‌دهد. این فرآیند، که به عنوان «واقعیت‌سنجی» شناخته می‌شود، به کودک کمک می‌کند تا از دنیای تخیلی که در آن بازی می‌کند به دنیای واقعی وارد شود. مطالعه نظریه‌های رشد شناختی مانند دیدگاه ژان پیاژه، توضیح می‌دهد که چگونه کودکان از طریق مراحل توسعه فکری، به تدریج مرز بین تصور و واقعیات عینی را تشخیص می‌دهند.

مراحل شناختی و تغییر درک مرزها

۱. مرحله پیشعملیاتی (سن ۲ تا ۷ سال)

• تفکر نمادین و تخیلی:
  کودکان در این دوره دارای تخیل بسیار پویا هستند و ممکن است داستان‌ها، تصاویر ذهنی و حتی دوستان خیالی خلق کنند. در همین حال، آن‌ها هنوز توانایی کاملی برای تفکیک کامل بین خیال و واقعیت ندارند.

• واقعیت‌سنجی ناقص:
  در این سن، کودک ممکن است باور کند که داستان‌های شنیده شده واقعی هستند یا به راحتی با موجودات خیالی همزیستی کند. اما به مرور زمان و با کسب تجربیات عینی، درک اولیه از واقعیت شکل می‌گیرد.

۲. مرحله عملیاتی عینی (حدود ۷ تا ۱۱ سال)

• توسعه تفکر منطقی:
  کودکان در این دوره بهبود قابل‌توجهی در توانایی‌های منطقی پیدا می‌کنند و می‌توانند به شکل دقیق‌تری بین وقایع واقعی و خیال تمایز قائل شوند. آن‌ها به کمک تجربیات روزمره و تعامل با محیط، قوانین عینی را فرا می‌گیرند.

• افزایش توانایی واقعیت‌سنجی:
  فعالیت‌های آموزشی، تعامل با دوستان و گفتگوهای خانوادگی به کودک کمک می‌کند تا از جهان تخیلی فاصله بگیرد و به ارزیابی منطقی اطلاعات بپردازد.

عوامل موثر در شکل‌گیری درک مرزها

• تجربیات عینی:
  تماس مستقیم با واقعیت‌های محیطی مانند مشاهده حوادث، تجربیات مدرسه‌ای و تعامل با اطرافیان، نقش مهمی در افزایش توانایی واقعیت‌سنجی کودک دارد.

• تأثیر والدین و معلمان:
  والدین و معلمان با ارائه توضیحات واضح و نمونه‌های عینی، به کودک در شناخت تفاوت میان داستان‌های تخیلی و وقایع واقعی کمک می‌کنند. گفت‌وگوهای سازنده و پرسش‌های راهبردی از سوی بزرگسالان، نقش بسیار مؤثری در تقویت این توانایی ایفا می‌کند.

• توسعه زبان و مهارت‌های گفتاری:
  با پیشرفت مهارت‌های زبانی، کودک قادر می‌شود مفاهیم پیچیده‌تر را درک کرده و از تحلیل منطقی برای تفکیک اطلاعات واقعی استفاده کند.

نتیجه‌گیری

فرآیند درک مرز بین خیال و واقعیت یک بخش حیاتی از رشد شناختی کودکان است که با گذر زمان و از طریق تجربیات عینی و تعاملات اجتماعی تقویت می‌شود. کودکان در مراحل پیشعملیاتی با دنیای تخیلی سر و کار دارند؛ اما با رشد و کسب مهارت‌های منطقی و زبانی، به تدریج قادر می‌شوند واقعیت‌های جهان پیرامون خود را به‌طور دقیق‌تر تشخیص دهند. حمایت و راهنمایی والدین و معلمان در این مسیر نقش کلیدی در شکل‌گیری درک صحیح از جهان واقعی دارد.