مقدمه

تشخیص به‌موقع ADHD می‌تواند مسیر درمان را هموار کند. برای این کار، باید علائم را در حوزه‌های مختلف زندگی کودک شناسایی و براساس معیارهای علمی مستند کرد.

۱. دسته‌بندی انواع ADHD

بر پایه‌ی DSM-5، سه نوع اصلی تعریف می‌شود:

1. نوع مخلوط (Combined Presentation): هم بیش‌فعالی–تکانش‌گری و هم کم‌توجهی قابل توجه است.

2. نوع کم‌توجه (Predominantly Inattentive): علائم کم‌توجهی بیشتر و علائم بیش‌فعالی کمتر مشاهده می‌شود.

3. نوع بیش‌فعالی–تکانش‌گری (Predominantly Hyperactive-Impulsive): بیش‌فعالی و تکانش‌گری برجسته است.

۲. علائم کلیدی

• کم‌توجه:

  • بی‌توجهی به جزئیات یا اشتباهات مکرر در مدرسه

  • دشواری در حفظ تمرکز هنگام انجام تکالیف یا بازی

  • فراموشی کارهای روزمره و گم‌کردن اشیاء

• بیش‌فعالی:

  • ناتوانی در نشستن سر جای خود

  • دویدن یا بالا رفتن در موقعیت‌های نامناسب

  • صحبت کردن مداوم یا ناتوانی در سکوت

• تکانش‌گری:

  • پاسخ گفتاری بدون اجازه

  • مشکل در انتظار نوبت

  • قطع مکرر صحبت یا بازی دیگران

۳. معیارهای تشخیصی

• مدت و سن شروع: علائم باید پیش از سن ۱۲ سالگی شروع شده باشند و حداقل ۶ ماه ادامه داشته باشند.

• محیط‌های متعدد: علائم در دو یا چند محیط (خانه، مدرسه، فعالیت‌های اجتماعی) وجود داشته باشد.

• شدت کافی: علائم به حدی باشد که عملکرد تحصیلی یا اجتماعی کودک را مختل کند.

• حذف سایر علل: افت تحصیلی یا رفتارهای مشابه باید ناشی از مشکلات یادگیری، اضطراب یا مسائل پزشکی دیگر نباشد.

۴. فرایند ارزیابی

1. مصاحبه بالینی: با والدین، معلمان و خود کودک

2. پرسشنامه‌های استاندارد: Conners’ Rating Scales، Vanderbilt ADHD Diagnostic Rating Scale

3. آزمون‌های روان‌شناختی: ارزیابی هوش و عملکرد اجرایی

4. مشاوره پزشکی: بررسی عوامل جسمی مانند مشکلات تیروئید و اختلالات خواب

نتیجه‌گیری

تشخیص ADHD یک فرایند چندبعدی است که به مشارکت خانواده، مدرسه و تیم تخصصی نیاز دارد. تشخیص به‌موقع و دقیق، پایهٔ برنامهٔ درمانی مؤثر را فراهم می‌کند.