مقدمه

کارهای پژوهشی کارول دواک (Carol Dweck) بر طرز فکر ثابت و طرز فکر رشدگرا نشان داده است که طرز فکر رشدگرا (Growth Mindset) باعث پذیرش چالش، یادگیری از شکست و افزایش خودکارآمدی می‌شود. در این مقاله، اقدامات علمی برای پرورش این نگرش معرفی می‌شود.

۱. تأکید بر فرآیند تلاش، نه نتیجه

• تشویق به «وقتی تلاش کنی، بهتر می‌شود»: به جای «تو باهوشی»، به کودک بگویید «عالی شد! چقدر روی این مسئله تلاش کردی». این شیوه، انگیزه برای ادامهٔ یادگیری را افزایش می‌دهد.

• بازخورد مشخص و فرآیندمحور: هنگام بررسی کارهای مدرسه یا فعالیت‌های هنری، نکات قابل‌تقویت را با جملاتی مانند «خط‌خطی‌های تو بهتر شد چون تمرین کردی» برجسته کنید.

۲. تشویق مواجهه با چالش و تحلیل اشتباهات

• تنظیم اهداف قابل کنترل: به کودک کمک کنید اهداف کوچک و واقع‌بینانه تعیین کند (مثلاً یادگیری دو کلمهٔ جدید انگلیسی در هفته).

• جلسات «بازتاب پس از شکست»: پس از تجربهٔ ناموفق، با پرسش‌هایی نظیر «در این تمرین چه چیزی یاد گرفتی؟» یا «برای دفعات بعد چه کار متفاوتی می‌توانی بکنی؟»، به تحلیل و رشد مغزی کمک کنید.

۳. تقویت خودکارآمدی—اعتقاد به توانایی‌های خود

• مسئولیت‌های کوچک و موفقیت‌های پی‌درپی: با سپردن کارهای متناسب با سن—مثل مرتب کردن اسباب‌بازی یا پختن یک میان‌وعده ساده—و دادن بازخورد مثبت، حس «می‌توانم» را در کودک تقویت کنید.

• نقش گفتگوهای درونی مثبت: به کودک بیاموزید جملات تشویقی درونی مثل «من می‌توانم این را یاد بگیرم» را در ذهن تکرار کند.

نتیجه‌گیری

پرورش طرز فکر رشدگرا و خودکارآمدی با تأکید بر تلاش، مواجهه با چالش و تحلیل ساختارمند اشتباهات، کودکان را برای یادگیری مادام‌العمر و موفقیت در سکوی‌های مختلف تحصیلی و اجتماعی آماده می‌کند.