مقدمه

در دوران کودکی، رشد شناختی و روانی به تدریج توانایی تمایز بین دنیای تخیلی و واقعیت عینی را در فرزندان شکل می‌دهد. این فرآیند که یکی از وظایف مهم رشد شناختی است، باعث می‌شود کودک بتواند از دنیای خیال‌آمیز خود به دنیای واقعی منتقل شود. نظریه‌پردازانی همچون ژان پیاژه به مراحل مختلف رشد شناختی اشاره می‌کنند که در آن کودک به مرور زمان از تجربیات عینی بهره می‌برد تا مرزهای واضحی بین خیال و واقعیت پیدا کند.

مراحل رشد شناختی و تاثیر آنها

۱. مرحله پیشعملیاتی (۲ تا ۷ سال)

• تخیل پویا:
  کودکان در این دوره دارای دنیایی پر از تخیل هستند؛ داستان‌های ساختگی و دوستان خیالی بخشی از بازی‌های آن‌هاست. از آنجایی که تفکر آن‌ها نمادین است، تفاوت بین واقعیت و خیال به‌طور کامل برایشان آشکار نیست.

• آغاز فرآیند واقعیت‌سنجی:
  در این مرحله، کودکان با مواجهه با تجربیات عینی از اطرافشان به تدریج شروع به تشخیص برخی جزئیات واقعی از داستان‌های تخیلی می‌کنند؛ گرچه این توانایی هنوز کامل نشده و نیازمند رشد و تجارب بیشتر است.

۲. مرحله عملیاتی عینی (۷ تا ۱۱ سال)

• توسعه منطق و تفکر انتقادی:
  با گذر زمان و افزایش تعامل با محیط، کودکان مهارت‌های منطقی و تحلیل دقیق‌تری پیدا می‌کنند. آن‌ها می‌توانند تفاوت‌های بین داستان‌های تخیلی و رویدادهای واقعی را بهتر درک کنند.

• افزایش توانایی نقد و ارزیابی:
  تعامل در محیط‌های آموزشی و اجتماعی (مانند مدرسه) کمک می‌کند تا کودکان با چالش‌ها و تجربیات واقعی روبرو شوند و از طریق بحث و گفتگو، مرز بین خیال و واقعیت را واضح‌تر تشخیص دهند.

عوامل مؤثر در تقویت درک مرزها

• تجربیات عینی و تعامل با محیط:
  مشاهده رویدادهای واقعی و شرکت در فعالیت‌های گروهی، کودکان را در فراگیری قواعد دنیای واقعی یاری می‌دهد.

• گفت‌وگوهای تربیتی:
  والدین و معلمان نقش مهمی در توضیح و بررسی تفاوت بین داستان‌های خیالی و وقایع واقعی دارند. این گفتگوها به کودک کمک می‌کند تا اطلاعات دریافتی را به‌صورت منطقی تحلیل کند.

• توسعه مهارت‌های زبانی:
  پیشرفت در زبان و توانایی برقراری ارتباط مؤثر به کودک کمک می‌کند تا مفاهیم را بهتر درک نموده و از آن‌ها برای تمایز بین واقعیت و خیال بهره ببرد.

نتیجه‌گیری

فرآیند درک مرز بین خیال و واقعیت یک بخش حیاتی از رشد شناختی کودکان است که از طریق تجارب عینی، تعاملات اجتماعی و راهنمایی‌های تربیتی تقویت می‌شود. وقتی کودکان با گذر زمان و از طریق آموختن مهارت‌های منطقی، زبان و تفکر انتقادی به این تمایز پی می‌برند، توانایی آن‌ها در مواجهه با چالش‌های واقعی بهبود یافته و پایه‌ای برای رشد سالم روانی و اجتماعی فراهم می‌شود.